Sữa mẹ là “Vắc xin tự nhiên” và là sự khởi đầu bền vững tương lai cho trẻ

          Cục Bà mẹ và Trẻ em khẳng định, sữa mẹ được tạo ra vô cùng kỳ diệu với thành phần tự động thay đổi theo từng giai đoạn tương ứng với nhu cầu và sự phát triển của trẻ nhỏ mà không có thức ăn hay loại sữa công thức nào có được đặc tính này. Để trẻ có cơ hội phát triển khỏe mạnh hơn và có khởi đầu tốt nhất cho tương lai, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị trẻ cần được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời và tiếp tục kéo dài đến 24 tháng tuổi.
Không chỉ cung cấp dưỡng chất, sữa mẹ đóng vai trò như một “vắc xin tự nhiên” chứa các kháng thể, nội tiết tố và các chất men giúp bảo vệ trẻ, xây dựng hệ miễn dịch khỏe mạnh, phòng ngừa bệnh tật ngay từ khi trẻ chào đời và giúp trẻ phát triển tối ưu. Nuôi con bằng sữa mẹ chính là một trong những giải pháp hiệu quả và tiết kiệm nhất để cải thiện dinh dưỡng, bảo đảm an ninh lương thực, đồng thời giảm gánh nặng chi phí y tế và nâng cao chất lượng dân số cho sự phát triển bền vững.
Mặc dù Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, tỷ lệ trẻ được nuôi dưỡng hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu vẫn còn thấp hơn mục tiêu toàn cầu và chiến lược quốc gia. Thực tế này xuất phát từ việc sau sinh, nhiều phụ nữ phải trở lại làm việc quá sớm vì áp lực kinh tế và việc làm. Điều này đòi hỏi phải tăng cường truyền thông, giáo dục sức khỏe nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, đồng thời huy động sự tham gia phối hợp chặt chẽ giữa ngành y tế, bảo hiểm xã hội, hội liên hiệp phụ nữ, đoàn thanh niên, tổ chức công đoàn, doanh nghiệp và chính quyền địa phương nhằm xây dựng môi trường hỗ trợ toàn diện cho người mẹ nuôi con bằng sữa mẹ tốt nhất.

          Với chủ đề “Nuôi con bằng sữa mẹ cho một khởi đầu bền vững: Phát huy những thực hành tốt sẵn có”, Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ năm 2026 kêu gọi các quốc gia cùng nhìn lại tiến độ thực hiện các mục tiêu toàn cầu về dinh dưỡng, đánh giá tác động của việc nuôi con bằng sữa mẹ đối với dinh dưỡng, an ninh lương thực và giảm nghèo, đồng thời đẩy mạnh các giải pháp đã được chứng minh hiệu quả.
Để hưởng ứng sự kiện này, Bộ Y tế đề nghị Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tích cực triển khai Chương trình Mục tiêu quốc gia và Chương trình chăm sóc dinh dưỡng 1000 ngày đầu đời. Yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm việc hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ cho tất cả các bà mẹ, trong đó ưu tiên các bà mẹ thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Căn cứ điều kiện thực tế, các địa phương cần chỉ đạo các đơn vị y tế trên địa bàn, đặc biệt là các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có cung cấp dịch vụ khám, chữa bệnh chuyên ngành sản phụ khoa, nhi khoa, sản – nhi, cơ sở nghiên cứu dinh dưỡng hoặc tư vấn dinh dưỡng cho trẻ nhỏ tuân thủ và thực hiện nghiêm túc các quy định pháp lý hiện hành.
Trọng tâm hành động là việc tuân thủ và phổ biến, quán triệt các nội dung cơ bản của Nghị định số 100/2014/NĐ-CP ngày 6/11/2014 của Chính phủ về kinh doanh và sử dụng các sản phẩm dinh dưỡng dùng cho trẻ nhỏ, bình bú và vú ngậm nhân tạo đến toàn thể thầy thuốc, nhân viên y tế tại các đơn vị. Đồng thời, các cơ sở phải thực hiện nghiêm Thông tư số 38/2016/TT-BYT ngày 31/10/2016 của Bộ Y tế quy định một số biện pháp thúc đẩy nuôi con bằng sữa mẹ; duy trì hoạt động tư vấn cho phụ nữ mang thai, bà mẹ sau sinh về lợi ích của sữa mẹ, hướng dẫn cho con bú đúng cách và duy trì nguồn sữa lâu dài.
Các đơn vị phải thực hiện tốt quy trình chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ nhằm nâng cao tỷ lệ trẻ được bú mẹ sớm trong vòng 1 giờ đầu sau sinh, bảo đảm nhóm trẻ sinh non, nhẹ cân, bệnh lý được tiếp cận với nguồn sữa mẹ. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật hoặc đơn vị tương đương có trách nhiệm phối hợp với các bên liên quan triển khai truyền thông sâu rộng cho các cấp, các ngành và người dân về tầm quan trọng của việc bú sớm, bú hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục đến 24 tháng tuổi.

          Đặc biệt, để đạt mục tiêu toàn cầu vào năm 2030, ngành y tế và nông nghiệp cần tăng cường phối hợp để lồng ghép hoạt động tư vấn, nghiên cứu đề xuất các cơ chế bảo vệ thai sản, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế phù hợp nhằm bảo đảm thời gian nghỉ ngơi, phục hồi sau sinh và giảm áp lực mất thu nhập. Chính sách an sinh xã hội cần được mở rộng cho nhóm phụ nữ dễ bị tổn thương, yếu thế và lao động tự do…
Cuối cùng, cần khuyến khích các địa phương, cơ sở y tế, doanh nghiệp và tổ chức xã hội theo dõi, ghi nhận và chia sẻ các sáng kiến, mô hình cùng bài học kinh nghiệm để nhân rộng các giải pháp có tác động tích cực đến sự phát triển bền vững của trẻ em./.